Artykuł z bazy wiedzy
Dokładniejszy pomiar paliwa niż fabryczny pływak daje bezprzewodowa sonda paliwa.
Warto jednak pamiętać, że monitorowanie paliwa za pomocą pływaka ma swoje ograniczenia. Pływak działa tylko przy włączonym zapłonie. To utrudnia szybkie wykrycie ewentualnych kradzieży paliwa, gdy pojazd jest wyłączony. Do dokładnej kontroli paliwa rekomendujemy zastosowanie sondy paliwowej lub czujnika otwarcia zbiornika paliwa (QSensor).
Kontrola zużycia paliwa pływakiem?
W samochodach ciężarowych stosuje się głównie pływaki kontaktronowe. Dzięki prostej konstrukcji są odporne na zabrudzenia i wstrząsy. Pływak zbiornikowy nie jest czujnikiem dokładnym. Błąd pomiaru może wynieść 5–10%. Nie nadaje się do kontroli paliwa i monitorowania kradzieży, chociaż w niektórych przypadkach można wykryć spuszczenie paliwa 15–20 litrów. Zadaniem pływaka jest pokazanie przybliżonej ilości paliwa w zbiorniku oraz konieczności tankowania, tzw. rezerwy.
Niestety, pływak ułatwia kierowcom TIR kradzież paliwa. Ze względu na konstrukcję możliwe jest jego zdemontowanie i odciągnięcie paliwa przez otwór montażowy. Możliwe jest też spuszczanie paliwa przez wężyk powrotu z silnika. W takim przypadku spuszczanie odbywa się przy pracującym silniku, co jeszcze bardziej utrudnia wykrycie ubytków. Możliwe jest też odciągnięcie paliwa przez rurkę odpowietrzającą za pomocą przenośnej pompki ręcznej. Powyższe wady pływaków można ograniczyć poprzez znakowanie, np. malowanie wszystkich elementów, przez które można dostać się do paliwa.
Wykres pływaka i sondy
Wykres pływaka w zbiorniku
Na wykresie przedstawiono typowy poziom paliwa w zbiorniku w samochodzie ciężarowym z mniejszym zbiornikiem. Poziom paliwa pochodzi z magistrali CAN. Komputer pojazdu uśrednia odczyty pływaka, a mimo to wykres nie jest precyzyjny. Widać ogólny poziom paliwa, ale drobne ubytki łatwo przeoczyć.
Wykres sondy w zbiorniku
Sonda paliwa w zbiorniku prezentuje się inaczej niż tradycyjny pływak. Wykres mówi praktycznie sam za siebie, charakteryzując się większą płynnością. W przeciwieństwie do standardowego pływaka sonda paliwa szczegółowo pokazuje krzywą zużycia paliwa w zależności od obciążenia pojazdu.
Po połączeniu z GPS i imporcie danych z kart paliwowych aplikacja sama porównuje tankowania, więc niezgodności widać od razu. Więcej o sondach przeczytasz w artykule Sonda paliwa.
Jak działa pływak?
Działanie pływaka
Ruchomy pływak unosi się w paliwie i jest prowadzony w aluminiowej rurce. W pływaku umieszczony jest lekki magnes torusowy. W rurce zainstalowane są na całej długości czujniki kontaktronowe, które reagują na przemieszczający się magnes. Zwieranie styków czujników powoduje przełączanie rezystorów i zmianę oporności układu podłączonego do wskaźnika paliwa. Za liniową pracę wskazówki odpowiada prosty układ dolnoprzepustowy albo komputer pokładowy.
Wykrywanie kradzieży i tankowań paliwa
Główną wadą czujników pływakowych jest mała rozdzielczość pomiaru. Dokładność, z jaką można określić poziom paliwa w zbiorniku, zależy głównie od pojemności zbiornika oraz typu pływaka. Standardowo pływaki mają rozmieszczone czujniki co 10–40 mm. Oznacza to, że dla zbiornika o pojemności np. 600 litrów rozdzielczość pomiaru wynosi 10–50 litrów. Kierowca może więc jednorazowo ukraść nawet 50 litrów, a pływak tego nie pokaże.
Kolejną wadą jest praca czujnika paliwa tylko przy włączonym zapłonie. W nocy najczęściej dochodzi do kradzieży. System GPS, który czyta tylko pływak, nie powiadomi Cię wtedy o ubytku. Dowiesz się nad ranem albo w poniedziałek po weekendzie. Sonda paliwa nie ma tej wady.
Kradzieże paliwa dzięki martwej strefie
Oprócz małej rozdzielczości problemem jest martwa strefa w zbiorniku. Jest to obszar, w którym ze względu na konstrukcję pływaka nie może być zmierzony poziom paliwa. Pływak ma rozmiary około 50 mm i w przypadku spuszczenia paliwa, gdy odczyt pływaka jest na „rezerwie”, około 40–50 litrów nie jest pod kontrolą. W przypadku górnej strefy, kiedy pływak opiera się o kołnierz mocujący, ilość niemierzonego paliwa może wynosić 30–60 litrów. Dlatego kradzieże najczęściej odbywają się podczas tankowania pod korek. Pływak pokazuje już maksimum, podczas gdy kierowca może jeszcze wlać 20 litrów do kanistra.
Jak obliczane jest paliwo w samochodzie?
W większości obecnych samochodów pomiar paliwa dokonywany jest przez jednostkę PCM, która bezpośrednio odczytuje rezystancję pływaka i po przetworzeniu podaje sygnał na wskaźnik paliwa. Obecnie wszystkie sygnały rozprowadzane są przez szynę CAN, w której odczytać można wszystkie parametry pracy silnika, w tym zużycie paliwa, średnie zużycie i poziom paliwa w zbiorniku.
Odczyt pływaka może odbywać się impulsowo, co zapobiega przegrzewaniu się drabinki rezystorowej. Jednostka PCM oblicza poziom paliwa na podstawie chwili zwarcia styku, a stany pośrednie wyliczane są na podstawie przebiegu i średniego zużycia, aż do zwarcia kolejnego styku w drabince rezystorowej. Komputer pojazdu (jednostka PCM) nie stwierdzi, ile paliwa ubyło przy kradzieży. Pływak ma za mało styków, żeby wychwycić ubytek 5 czy 10 litrów.
Pływak paliwa w samochodzie osobowym
W samochodach osobowych pływaki paliwowe stosowane są jako uniwersalne moduły o regulowanej wysokości, które można dopasować do wielu modeli pojazdów i wielkości zbiornika. Zamiast czujników kontaktronowych stosuje się ścieżki rezystancyjne zwierane szczotkami. Zaletą takiego rozwiązania jest duża rozdzielczość pomiaru. Spotykane są czujniki o 30 czy nawet 60 stykach. Pozwala to na odczyt paliwa nawet co 1 litr.
W samochodach osobowych przy kontroli paliwa odczytuje się wskazania głównie z magistrali CAN. Jednak w dalszym ciągu pomiar pływakowy możliwy jest tylko przy włączonym zapłonie. Przy tankowaniu pod korek szczególnie duża jest martwa górna strefa pomiarowa. Odczyt prawidłowej ilości w zbiorniku może nastąpić po przejechaniu np. 100 km, co daje 5–7 litrów paliwa bez kontroli.
